Schaamte: we voelen het allemaal, maar praten er zelden over. Te ongemakkelijk. Terwijl het juist zo kan opluchten en gesprekken verfrissen. Wedden? In deze kersverse interviewserie neem ik de proef op de som.

‘In één keer was ik weer die kleine kleuter’

Gaby Ammerlaan (48), communicatiespecialist en moeder van 3 puberkinderen, vindt schaamte ‘een buitengewoon vervelend woord en niks aantrekkelijks aan’. Toch blijkt ze er een flinke boom over te kunnen opzetten. En geeft zich zelfs huiswerk op de koop toe: ‘Ja, mezelf goed genoeg vinden… Het is een heel proces, maar ik blijf oefenen’.

Hoe graag we het ook bedekken, we schamen ons regelmatig. Wanneer deed jij dat voor het laatst?
‘Een moment dat me meteen te binnen schiet is deze winter op de schaatsbaan. Na jaren oefenen kan ik nog steeds niet overstappen in de bochten. Ik probeer wel iets, maar het ziet er niet uit. Ik krijg het niet aangeleerd, daar schaam ik me voor. En het gekke is dat het niet uitmaakt of mijn omgeving me geruststelt. “Ah joh, het is maar schaatsen” of “Je bent echt al vooruit gegaan”: wat anderen ook goedbedoeld zeggen, het helpt allemaal niet. Het stemmetje in mijn hoofd houdt vol dat ik tekortschiet.’

Is dat wat schamen is: tekortschieten?
‘Het raakt in ieder geval aan hoe je níet wil zijn, doen of denken. Je voldoet niet aan je eigen standaarden of die van anderen.’

Hoe wil je dan wél zijn?
‘Goeie vraag. Ik zie mezelf in ieder geval als sociaal, innemend, afgestemd op anderen. Eén van de maatstaven die ik van huis uit heb meegekregen is verantwoordelijkheidsgevoel en betrokkenheid. Ik kan me diep schamen als ik iets onhandigs zeg en de plank zo missla dat ik de ander in verlegenheid breng of kwets. Een paar zomers geleden deed ik dat: op een vrolijk tuinfeest zei ik iets ontactisch over een kous om het been van een collega. Knetterwarm leek me dat op zo’n tropische dag. Het bleek om een chronische blessure te gaan, echt onprettig en naar. Ze reageerde heel mans op mijn opmerkingen, degene die zich vooral ongemakkelijk voelde, was ik. De volgende dag heb ik een bloem in haar postvakje gedaan. Dat vond ze aardig, maar bij mij bleef het vervelende gevoel toch lang hangen.

“Volgens mij is dat ook zo typisch voor schaamte: dat het ineens opduikt, maar je er lang over doet om het van je af te schudden”

Hoe ziet dat ongemak eruit, wat voel je dan precies?
‘Ik voel me dan vooral heel klein.’ 

Heb je dat ook op andere terreinen dan in sociale contacten?
‘Ja, op het werk ook wel. Als ik toe ben aan nieuwe stappen ben ik geneigd om mezelf lager in te schatten dan anderen. Of laat ik het zo zeggen: dan zie ik prachtopdrachten voorbij komen waarvan mijn hart sneller gaat kloppen, maar kan dan oprecht niet geloven dat die óók voor mij weggelegd zijn. Terwijl ze, als ik met een afstandje naar mijn ontwikkeling en cv kijk, best binnen mijn bereik zouden kunnen liggen. Net alsof ik moeite heb om mezelf echt serieus te nemen. Ken je het “imposter syndroom”, de angst om door de mand te vallen? Daar heb ik ook last van, vrees ik.’

Weet je waarom?
‘Dat heeft vast met zelfvertrouwen te maken, met die eeuwig kritische stem van me. Als middelste zus tussen twee broers ben ik nogal van de harmonie; ik laat me niet vaak gelden en maak het anderen graag naar de zin. Ook in banen pak ik die rol, dan vul ik automatisch de gaten die vallen, vaak ben ik die back-up. Heel vanzelfsprekend vind ik dat, en mijn omgeving ook. Terwijl ik het helemaal niet zo leuk vind. Het houdt me ook af van dingen die ik echt zelf wil doen.’

Toch doe je het, omdat …
‘.. ik me verantwoordelijk voel, altijd weer.’

Stel dat je een keer zou verzaken? Wat voor ergs volgt er dan?
‘Dat gebeurt wel eens, een paar maanden geleden nog, wat een rotervaring. In een project in een net nieuwe baan had ik kennelijk iets gemist wat ik had moeten doen. Een collega gaf me de wind van voren.
Ik voelde me zo beschaamd en was dagen van slag.’

Welk gevoel overheerste?
‘Het was het ultieme niet gezien en afgewezen worden. Maar wat ik vooral beschamend vond was dat ik, na zoveel jaren investeren in zelfontwikkeling, nog steeds niet kan zeggen: “ik ben goed genoeg, dit kan ik hebben”. In één keer was ik weer die kleine kleuter.’

Hoe heb je je weer herpakt?
‘Get over it, sprak ik mezelf eerst streng toe, terwijl ik de relatie met de collega probeerde op te vijzelen. Na afwerende reacties besloot ik haar te vermijden, maar dat bracht me natuurlijk geen steek verder, ook niet in mijn eigen gevoel.

“Wat me het meeste helpt om mijn eigenwaarde op te krikken, is compassie oefenen, wat aardiger leren kijken”

In dit geval naar deze collega, maar vooral naar mezelf. Want het blijft wonderlijk natuurlijk: iemand zegt onaardige dingen en ik ben vervolgens degene die zich schaamt, omdat ik denk dat ik iets fout heb gedaan. Hoezo is dat mijn reactie? Dus ja, op het vlak van zelfliefde heb ik best wat huiswerk te doen. Dat is een heel proces, maar ik blijf oefenen.’

Tot slot: toch wel de moeite waard, zo’n gesprek over schaamte?
‘Ja, verrassend ook. Schaamte is zo’n vervelend woord, niks aantrekkelijks aan. Het doet me denken aan het woord “schede”, je weet wel, uit de biologieboekjes van vroeger – hoe levert dat in hemelsnaam een beetje leuk gespreksvoer op? Dat kan dus best, heb ik net gemerkt.’

© Tekst: Teus Lebbing, www.abrandnewstory.nl

OPROEP: Maandelijks, en misschien zelfs vaker, wil ik een nieuwe Portie Schaamte plaatsen van een van de dappere geïnterviewden. Lezen jullie mee? Ik ben heel benieuwd naar jullie reacties en ervaringen! En: durf je het aan om zelf geïnterviewd te worden? Geef me vooral een seintje!

Meer lezen over schaamte, veerkracht en persoonlijke groei? Check m’n blogpagina 

Portie schaamte van:

Gaby Ammerlaan (48)

Samen met: Frank en 3 puberkinderen

Werkt als: communicatiespecialist

Meer lezen van A brand new story?